PGS. TS. Lê Thị Nguyệt Minh – Dấu ấn Amser tiên phong trong nghiên cứu ung thư và chuyển giao y sinh.

1. Giới thiệu Amser

PGS. TS. Lê Thị Nguyệt Minh (Minh Lê) là cựu học sinh chuyên Sinh Trường THPT Chuyên Hà Nội – Amsterdam khóa 1997–2000. Trong thời gian học tập tại Trường Ams, PGS. TS. Minh Lê sớm bộc lộ năng lực học thuật nổi trội trong lĩnh vực sinh học, đạt Giải Ba kỳ thi học sinh giỏi quốc gia môn Sinh học, qua đó khẳng định nền tảng chuyên môn vững chắc ngay từ bậc phổ thông. Môi trường đào tạo chuyên Sinh của Trường Hà Nội – Amsterdam đã góp phần hình thành tư duy khoa học độc lập, tinh thần tìm tòi và định hướng theo đuổi con đường nghiên cứu lâu dài..

Sinh ra trong một gia đình gắn bó với nghề dược tại Hà Nội, PGS. TS. Minh Lê sớm tiếp cận với các vấn đề liên quan đến sức khỏe con người. Mong muốn tìm kiếm những hướng tiếp cận khoa học mới nhằm góp phần cải thiện việc điều trị bệnh cho người mẹ đã trở thành động lực mang tính bước ngoặt, dẫn dắt PGS. TS. Minh Lê lựa chọn con đường sinh học phân tử và nghiên cứu điều trị, đồng thời định hình rõ ràng giá trị nhân văn xuyên suốt sự nghiệp khoa học.

2. Nội dung dấu ấn

Sau khi tốt nghiệp Trường THPT Chuyên Hà Nội – Amsterdam năm 2000, quá trình đào tạo đại học của PGS. TS. Minh Lê bắt đầu tại Trường Đại học Dược Hà Nội, nơi tạo nền tảng kiến thức về dược học và y sinh; giai đoạn tiếp theo mở rộng sang Sinh học, định hướng y sinh (Life Sciences) tại Đại học Quốc gia Singapore, trước khi hoàn thành Tiến sĩ Sinh học Tính toán và Hệ thống (Computational and Systems Biology) trong khuôn khổ liên minh đào tạo giữa Singapore và Viện Công nghệ Massachusetts (Massachusetts Institute of Technology – MIT). Cách tiếp cận liên ngành trong đào tạo đã giúp PGS. TS. Minh Lê hình thành năng lực kết nối sinh học phân tử, dược lý và khoa học tính toán.

Năm 2010, chương trình nghiên cứu sau tiến sĩ tại Trường Y Harvard (Harvard Medical School) và Bệnh viện Nhi Boston (Boston Children’s Hospital, Mỹ) tạo điều kiện cho PGS. TS. Minh Lê tiếp cận trực tiếp với các mô hình nghiên cứu y sinh tiên tiến, đặt trọng tâm vào đổi mới công nghệ và khả năng ứng dụng lâm sàng. Từ năm 2015, với vị trí Trợ lý Giáo sư tại Đại học Thành phố Hồng Kông (City University of Hong Kong) và Đại học Quốc gia Singapore PGS. TS. Minh Lê đã xây dựng nhóm nghiên cứu độc lập và được bổ nhiệm Phó Giáo sư (Associate Professor) vào năm 2025.

Trọng tâm dấu ấn khoa học của PGS. TS. Minh Lê tập trung vào nghiên cứu dược lý theo hướng đổi mới nền tảng điều trị ung thư và các bệnh hiếm nghèo, với điểm nhấn là ứng dụng túi ngoại bào (extracellular vesicles – EVs), trong đó có túi ngoại bào có nguồn gốc từ hồng cầu (red blood cell–derived extracellular vesicles – RBCEVs), làm hệ dẫn truyền thuốc và vật liệu di truyền. Hướng tiếp cận này tạo ra một nền tảng điều trị mới không sử dụng virus, gia tăng độ an toàn sinh học và độ chính xác trong điều trị.

Kết quả nghiên cứu được công bố trên nhiều tạp chí khoa học hàng đầu thế giới như Nature Communications, ACS Nano (American Chemical Society Nano), Journal of Extracellular Vesicles, Molecular Therapy, Theranostics…, với hơn 5.000 lượt trích dẫn quốc tế, đưa PGS. TS. Minh Lê vào nhóm 2% nhà khoa học có ảnh hưởng trích dẫn cao nhất toàn cầu năm 2025 theo xếp hạng của Đại học Stanford. Song song với nghiên cứu hàn lâm, vai trò nhà sáng lập và cố vấn khoa ở công ty  Carmine Therapeutics (một công ty công nghệ sinh học có trụ sở tại Singapore và Boston (bang Massachusetts, Mỹ), từng trong top 15 công ty biotech vào năm 2020) của PGS. TS. Minh Lê đã thể hiện rõ năng lực chuyển hóa tri thức khoa học thành nền tảng công nghệ y sinh đổi mới.

3. Ý nghĩa, tác động với cộng đồng và xã hội

Những nghiên cứu nói trên góp phần thúc đẩy đổi mới tư duy trong dược lý và y học điều trị ung thư, đồng thời mở ra các hướng tiếp cận an toàn và hiệu quả hơn đối với các bệnh hiếm. Việc kết nối chặt chẽ giữa sinh học phân tử, dược lý và ứng dụng lâm sàng đã rút ngắn khoảng cách từ phòng thí nghiệm tới thực tiễn điều trị, phản ánh rõ nét định hướng khoa học mang tính nhân văn ngay từ những bước khởi đầu.

Giá trị bền vững của dấu ấn của PGS. TS. Minh Lê còn thể hiện ở khả năng kiến tạo và lan tỏa tri thức. Trong hơn 10 năm, vai trò điều phối dự án tình nguyện dịch thuật bộ sách “Sinh học tế bào phân tử” (Molecular Cell Biology) dày hơn 1000 trang của GS. Lodish và cộng sự đã góp phần đưa tri thức sinh học hiện đại của Mỹ đến với cộng đồng khoa học và sinh viên Việt Nam. Năm 2019, GS. Lodish (MIT) được mời sang Việt Nam giới thiệu bộ sách; Trường THPT Chuyên Hà Nội – Amsterdam là đơn vị đầu tiên tiếp nhận trọn bộ tài liệu này.

4. Đóng góp cho cộng đồng

Bên cạnh nghiên cứu, các hoạt động đào tạo và cố vấn khoa học luôn được PGS. TS. Minh Lê chú trọng, đặc biệt trong lĩnh vực phát triển đội ngũ nghiên cứu trẻ và thúc đẩy phụ nữ trong khoa học. Việc được trao giải L’Oréal For Women in Science tại Singapore phản ánh sự ghi nhận đối với những đóng góp này. Hiện tại PGS. TS. Minh Lê hiện còn tham gia nhóm Đổi mới sáng tạo quốc gia của người Việt Nam ở Singapore – nhóm gồm 21 trí thức đầu ngành giúp Việt Nam về chiến lược cũng như kế hoạch phát triển kinh tế và công nghệ trong thời gian tới.

Hành trình khoa học trưởng thành từ động cơ cá nhân sâu sắc, kết hợp với trải nghiệm đào tạo – nghiên cứu quốc tế của PGS. TS. Minh Lê từ giữa những năm 2010 đến nay, đã tạo nên nguồn cảm hứng tích cực cho nhiều thế hệ trẻ. Thông qua giảng dạy, nói chuyện chuyên đề và các hoạt động Trường hè Khoa học Việt Nam (VSSS’6), tinh thần Kết nối – Đồng hành – Kiến tạo tiếp tục được lan tỏa, khẳng định hình ảnh một Dấu ấn Amser tiêu biểu cho tinh thần tiên phong đổi mới, hội tụ học thuật và giá trị nhân văn.

Ghi chú:

Ảnh đại diện được chụp trong buổi trao giải L’Oréal Singapore for Women in Science National fellowship năm 2009. PGS. TS Minh Lê là một trong ba phụ nữ đầu tiên nhận giải này ở Singapore. (Lúc đó PGS. TS. Minh Lê vừa sinh con được 4 tháng)

Ảnh minh họa được chụp trong buổi trao giải thưởng Pharmacological Society (Singapore) Inaugural Promising Researcher Award 2025 — ghi nhận đóng góp nghiên cứu của PGS. TS. Minh Lê trong sinh học phân tử và công nghệ túi ngoại bào.

Hình ảnh minh họa